Ustawa o podatku od spadków i darowizn – zmiany i uproszczenia 2025

Ustawa o podatku od spadków i darowizn w 2025 r. przeszła nowelizację ukierunkowaną na usunięcie barier administracyjnych, doprecyzowanie podstawy opodatkowania i szersze wykorzystanie kanałów elektronicznych przy zgłoszeniach do właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego. W praktyce dla podatników oznacza to prostsze procedury (większość spraw „na odległość”), klarowniejsze reguły ustalania wartości rzeczy i praw majątkowych oraz zaktualizowane progi i kwoty wolne obowiązujące w 2025 r.

Zakres objęty opodatkowaniem

Podatkowi podlega nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dotyczy to nabycia przez dziedziczenie, zapis (zwykły, dalszy lub windykacyjny), polecenie testamentowe albo umowę w formie aktu notarialnego (np. darowizna). Do katalogu zaliczamy również nieodpłatne zniesienie współwłasności, nieodpłatną rentę, ustanowienie służebności czy nabycie jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych (w tym specjalistycznego funduszu inwestycyjnego otwartego). Te zdarzenia generują – w różnych momentach – obowiązek podatkowy po stronie nabywcy.

W utrwalonej praktyce organów podatkowych liczy się faktyczne przysporzenie majątkowe, jego źródło oraz moment powstania obowiązku podatkowego. W przypadku zapisu windykacyjnego przedsiębiorstwa, dyspozycji wkładem oszczędnościowym lub polecenia darczyńcy trzeba ocenić, czy nabycie podlega opodatkowaniu. Następnie ustala się, czy powstaje zobowiązanie w podatku od spadków i darowizn.

Darowizna w akcie notarialnym? Notariusz zwykle załatwia część formalności, a data aktu decyduje o dniu powstania obowiązku podatkowego. Przy spadkach liczą się: rejestracja aktu poświadczenia dziedziczenia, prawomocne orzeczenie sądu oraz – przy sprawach z elementem zagranicznym – europejskie poświadczenie spadkowe.

Zasady podatku spadkowo-darowiznowego

Podstawa opodatkowania i moment powstania obowiązku

Podstawa opodatkowania to wartość rynkowa nabytego świadczenia minus długi i ciężary. Przy rentach przy ustalaniu wartości świadczeń powtarzających najpierw określ wartość miesięczną, a potem zastosuj właściwy współczynnik okresu. Podatek rozlicza się także przy każdym wykonanym świadczeniu, zgodnie z ustawą i praktyką fiskusa.

Dzień powstania obowiązku podatkowego zależy od tytułu nabycia:

• darowizna – obowiązek podatkowy powstaje w dniu oświadczeń woli (najczęściej data aktu) lub w dniu spełnienia świadczenia udokumentowanego dowodem przekazania (np. przelewem);
• spadek – dzień uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub dzień zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia; przy sprawach transgranicznych – także data europejskiego poświadczenia spadkowego;
• wkład oszczędnościowy przekazany na podstawie dyspozycji wkładem – moment jego wypłaty/uzyskania.

Stawki, grupy podatkowe i kumulacja nabyć

Podatnicy są przypisani do grupy podatkowej (0/I/II/III). Istotne jest, czy nabycie dotyczy kręgu najbliższej rodziny (tzw. grupa 0, z szerokim zwolnieniem po spełnieniu warunków). W rozliczeniach sumuje się nabycia od tej samej osoby w okresie 5 lat – licząc od momentu, w którym nastąpiło ostatnie nabycie. To szczególnie ważne przy darowiznach „w ratach” (np. w kilku przelewach) oraz przy nabyciu praw o charakterze rozłożonym w czasie.

Nowe progi i kwoty wolne od 2025 r.

W 2025 r. zaktualizowano progi podatkowe i kwoty wolne dla poszczególnych grup. Najczęściej przywoływane w praktyce limity zwolnień (dla nabyć od tej samej osoby w 5 latach) to orientacyjnie:

• I grupa podatkowa – 36 120 zł,
• II grupa podatkowa – 27 090 zł,
• III grupa podatkowa – 5 733 zł.

Pamiętaj: szczegółowe wartości progów i stawek oraz przykładowe wyliczenia dla nadwyżek ponad limity publikują serwisy podatkowe i komunikaty resortowe; zawsze weryfikuj bieżące liczby w aktualnych materiałach MF i aktualizacjach (np. rocznych).

Kto zyskuje na zmianach?

• Osoby z kręgu najbliższej rodziny (zerowa grupa) – przy darowiźnie „na przelew” i zachowaniu formalności nadal możliwe pełne zwolnienie.
• Spadkobiercy otrzymujący majątek o umiarkowanej wartości – dzięki wyższym progom częściej unikają podatku lub płacą należny podatek jedynie od nadwyżki.
• Przekazania biznesowe (np. zapis windykacyjny własności przedsiębiorstwa) – jaśniejsze reguły wyceny składników.

Uproszczenia procedur – zgłoszenia online i mniej formalności

Zgłoszenia online (SD-Z2, SD-3)

W 2025 r. utrzymano i rozwinięto ścieżkę cyfrową. Zgłoszenie darowizny/spadku (SD-Z2 dla zwolnienia w grupie zerowej; SD-3 przy opodatkowaniu) złożysz przez e-Urząd Skarbowy/Portal Podatkowy: logowanie danymi autoryzującymi, podpis kwalifikowany lub Profil Zaufany, a następnie wysyłka do urzędu skarbowego właściwego według miejsca zamieszkania nabywcy. Formularze (w aktualnych wersjach) dostępne są w zakładce Formularze SD.

Kiedy notariusz „załatwia za Ciebie”?

Przy darowiźnie w formie aktu notarialnego notariusz przekazuje dane do fiskusa. Podatnik zwykle nie składa już zeznania podatkowego samodzielnie. Dotyczy to również wielu czynności, w których „zostało ustanowione” prawo (np. służebność), a akt stanowi materialny dowód zdarzenia.

Najczęstsze błędy po stronie podatników i po stronie organów podatkowych

• Przegapiony termin zgłoszenia (utrata zwolnienia w grupie 0).
• Zaniżenie wartości rynkowej (spór o fizyczne własności i stan techniczny).
• Pomylenie grupy podatkowej (np. teściowie – II grupa podatkowa).
• Braki formalne w SD-Z2/SD-3 (np. dane darczyńcy/spadkodawcy darowizny).
• Niewykazanie kolejnych transz przy kumulacji nabyć (liczenie „od kiedy nastąpiło ostatnie nabycie”).

Terminy zgłoszeń i płatności po zmianach

Zwolnienie z podatku przy darowiźnie lub spadku od najbliższej rodziny wymaga terminowego zgłoszenia do właściwego naczelnika urzędu skarbowego – co do zasady w ciągu 6 miesięcy od nabycia. Termin liczy się od odpowiedniego zdarzenia: daty aktu notarialnego, przelewu, dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego (w sprawach transgranicznych). Zgłoszenie możesz złożyć online.

Deklaracja SD-3 i zapłata podatku

Jeżeli nie przysługuje zwolnienie, składasz zeznanie podatkowe SD-3 i uiszczasz należny podatek od nadwyżki ponad limit w terminie przewidzianym w przepisach (w praktyce po doręczeniu decyzji albo przy samoobliczeniu — zależnie od trybu). Informacje oraz aktualne wzory deklaracji znajdziesz na stronie Ministerstwa Finansów.

Gdy przekroczysz termin:

• złóż niezwłocznie spóźnione zgłoszenie z „czynnym żalem”;
• przy zaległościach naliczane są odsetki podatkowe;
• możliwe wnioski o ulgi w spłacie (umorzenie/rozłożenie na raty) – szczególnie gdy nabycie dotyczy środków pochodzących z systemie ubezpieczeń społecznych lub świadczeń objętych pomocy państwa (kontekst indywidualny).

Praktyczne przykłady

1) Darowizna pieniędzy na przelew (grupa 0, ta sama osoba)

• Umowa darowizny w zwykłej formie + przelew bankowy (istotne: otrzymanie potwierdzone dowodem przekazania, np. potwierdzeniem przelewu).
• Złożenie SD-Z2 online w terminie → zwolnienie.
• Brak SD-Z2 → możliwy podatek od spadków i darowizn od całej kwoty.

2) Spadek z mieszkaniem i rentą ustanowioną na rzecz spadkobiercy

• Dzień powstania obowiązku podatkowego: dzień uprawomocnienia się orzeczenia sądu albo data zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.
• Renta wyceniana według wartości świadczenia miesięcznego oraz okresu jej wypłaty (zgodnie z ustawą).

3) Zapis windykacyjny udziałów w firmie

• Zapis windykacyjny może przenieść własność przedsiębiorstwa lub udziałów.
• Wycena obejmuje rzeczy i prawa majątkowe, w tym prawa majątkowe wykonywane w Polsce.
• Po spełnieniu warunków rozliczamy podatek według właściwej grupy podatkowej i progów 2025.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy darowizna od rodziców zawsze jest zwolniona?
Tak, jeśli należysz do kręgu najbliższej rodziny (tzw. grupa 0) i w terminie złożysz formularz SD-Z2 do właściwego urzędu skarbowego (najwygodniej online). Brak zgłoszenia oznacza utracenie zwolnienia.

Jak zgłosić darowiznę pieniędzy?
Wykonaj przelew z rachunku darczyńcy na rachunek obdarowanego, zachowaj dowód przekazania i złóż SD-Z2. Wersje elektroniczne formularza są dostępne na stronie Ministerstwa Finansów (e-Urząd Skarbowy).

Jakie są kwoty wolne w 2025 r.?
Przykładowo: 36 120 zł (I grupa), 27 090 zł (II grupa), 5 733 zł (III grupa). Zawsze zweryfikuj aktualne wartości w materiałach urzędowych, bo limity mogą się zmieniać.

Czy notariusz składa zgłoszenie za mnie?
Przy czynnościach w formie aktu notarialnego notariusz co do zasady przekazuje niezbędne dane do urzędu skarbowego. Zwykle nie składasz dodatkowo zeznania podatkowego, chyba że przepisy stanowią inaczej.

Jak wycenić rentę do podatku?
Przy rentach i świadczeniach okresowych podstawę opodatkowania ustala się z uwzględnieniem pomnożenia wartości świadczenia miesięcznego przez współczynnik odzwierciedlający czas trwania świadczeń.

Podsumowanie

W 2025 r. znowelizowano ustawę o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2025 poz. 1064), kładąc nacisk na cyfryzację i doprecyzowanie wyceny — także świadczeń powtarzających. Dla podatników kluczowe są: prawidłowy tytuł nabycia, właściwe ustalenie dnia powstania obowiązku podatkowego, terminy zgłoszeń oraz rzetelna dokumentacja wartości majątku. Zgłoszenia przez e-Urząd Skarbowy upraszczają procedury, zwłaszcza w rodzinie.